Yabancılar ve Vatandaşlık Hukuku Nedir?
Yabancılar ve vatandaşlık hukuku; yabancıların Türkiye’ye girişi, ülkede yasal olarak kalması, çalışması, taşınmaz edinmesi, aile kurması, sınır dışı edilmesi ve Türk vatandaşlığını kazanması veya kaybetmesiyle ilgili hukuki süreçleri düzenler.
Türkiye’de yaşayan yabancıların vize, ikamet izni, çalışma izni ve vatandaşlık işlemleri birbirinden farklıdır. Bir yabancının Türkiye’de ev satın alması otomatik olarak vatandaşlık kazandırmadığı gibi, ikamet izni bulunması da kendiliğinden çalışma hakkı sağlamaz.
Yabancılar hukukunun temel kaynakları arasında 6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu, 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu, 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve 2644 sayılı Tapu Kanunu bulunmaktadır.
Yabancılar Hukuku Hangi İşlemleri Kapsar?
Yabancılar hukuku kapsamında başlıca şu işlemler yer alır:
Vize ve Türkiye’ye giriş işlemleri,
İkamet izni başvuruları,
İkamet izni reddi veya iptali,
Çalışma izni başvuruları,
İzinsiz çalışma yaptırımları,
Sınır dışı etme kararları,
İdari gözetim ve geri gönderme merkezi işlemleri,
Türkiye’ye giriş yasağı ve tahdit kodları,
Uluslararası ve geçici koruma,
Yabancıların taşınmaz edinmesi,
Türk vatandaşlığının kazanılması,
Vatandaşlık başvurusunun reddi,
Vatandaşlığın iptali veya kaybı.
Her işlem; yabancının uyruğu, pasaport durumu, Türkiye’ye giriş şekli, kalış amacı, aile bağları, adli kayıtları ve mevcut idari kararlar dikkate alınarak ayrı değerlendirilmelidir.
Türkiye’ye Giriş ve Vize İşlemleri
Yabancıların Türkiye’ye giriş yapabilmesi için geçerli pasaport veya pasaport yerine geçen belgeye sahip olması gerekir. Yabancının uyruğuna göre vize, elektronik vize veya vize muafiyeti uygulanabilir.
Vize verilmiş olması, yabancıya Türkiye’ye mutlak giriş hakkı sağlamaz. Sınır kapısında pasaport süresi, giriş yasağı, seyahat amacı, konaklama bilgileri ve kamu düzenine ilişkin kayıtlar incelenebilir.
Vize veya vize muafiyetinin tanıdığı süreden ya da doksan günden daha uzun süre Türkiye’de kalmak isteyen yabancıların, uygun ikamet izni türüne başvurması gerekir. İkamet başvuruları e-İkamet sistemi üzerinden yapılır ve kural olarak yabancının yerleşmek istediği ildeki göç idaresi tarafından değerlendirilir.
Vize İhlali Ne Sonuç Doğurur?
Yabancının vize, vize muafiyeti, ikamet izni veya çalışma izni süresi sona ermesine rağmen Türkiye’de kalmaya devam etmesi yasal kalış hakkı ihlalidir.
İhlal nedeniyle:
İdari para cezası,
Türkiye’ye giriş yasağı,
Sınır dışı etme kararı,
Sonraki vize veya ikamet başvurularının olumsuz değerlendirilmesi
gündeme gelebilir.
Giriş yasağının süresi; ihlalin uzunluğuna, yabancının kendiliğinden çıkış yapıp yapmadığına, para cezasını ödeyip ödemediğine ve hakkında sınır dışı kararı bulunup bulunmadığına göre değişebilir. Göç İdaresinin açıklamasında yasal kalış ihlallerinin niteliğine göre bir aydan beş yıla kadar giriş yasakları öngörülebilmektedir.
İkamet İzni Nedir?
İkamet izni, yabancının Türkiye’de belirli bir süre ve amaçla yasal olarak kalmasını sağlayan belgedir.
İkamet izni, yabancının Türkiye’deki kalış amacına göre verilir. Başvuruda beyan edilen amaç ile yabancının gerçek yaşam koşullarının uyumlu olması gerekir. Turistik amaç beyan edilmesine rağmen fiilen çalışma yapılması veya yalnızca görünüşte kira sözleşmesi düzenlenmesi başvurunun reddine ya da mevcut iznin iptaline neden olabilir.
Türkiye’de altı temel ikamet izni türü bulunmaktadır:
Kısa dönem ikamet izni,
Aile ikamet izni,
Öğrenci ikamet izni,
Uzun dönem ikamet izni,
İnsani ikamet izni,
İnsan ticareti mağduru ikamet izni.
Kısa Dönem İkamet İzni
Kısa dönem ikamet izni; turizm, taşınmaz sahipliği, bilimsel araştırma, ticari bağlantı, tedavi, Türkçe öğrenme, yükseköğrenim sonrası kalış ve belirli yatırım amaçları gibi farklı nedenlerle verilebilir.
Türkiye’de taşınmaz sahibi olan yabancının bu gerekçeyle kısa dönem ikamet izni alabilmesi için taşınmazın konut niteliğinde olması ve barınma amacıyla kullanılması gerekir. Taşınmaz satın alınması tek başına ikamet izninin kesin olarak verileceği anlamına gelmez.
Kısa dönem ikamet izni, yatırımcılar ve KKTC vatandaşları için öngörülen özel durumlar hariç olmak üzere her defasında en fazla iki yıl süreyle düzenlenebilir. Sürenin belirlenmesinde idarenin değerlendirmesi, yabancının kalış amacı ve sunduğu belgeler etkili olur.
Başvuruda genel olarak şu hususlar değerlendirilir:
Kalış amacını destekleyen belgeler,
Geçerli pasaport,
Adres ve barınma koşulları,
Sağlık sigortası,
Maddi yeterlilik,
Giriş yasağı veya sınır dışı kararı bulunup bulunmadığı.
Turistik İkamet İzni
Turistik ikamet izninde yabancının Türkiye’de neden ve ne kadar süre kalacağı açıklanmalıdır. Yalnızca otel rezervasyonu veya kira sözleşmesi sunulması her zaman yeterli değildir.
Yabancının seyahat planı, gelir kaynakları, ülkesiyle bağlantısı, daha önceki Türkiye kalışları ve başvuru belgelerinin tutarlılığı değerlendirilebilir.
Turistik ikamet izni başvurusunun reddedilmesi hâlinde aynı belgelerle tekrar başvuru yapmak yerine ret gerekçesi incelenmeli ve yeni başvurunun hukuki dayanağı doğru belirlenmelidir.
Taşınmaz Sahipliğine Dayalı İkamet İzni
Türkiye’de konut satın alan yabancılar kısa dönem ikamet iznine başvurabilir. Ancak satın alınan taşınmazın tapudaki niteliği, fiilî kullanım şekli ve taşınmazın gerçekten başvuru sahibinin barınması amacıyla kullanılması önemlidir.
Tapuda arsa, tarla, depo veya işyeri olarak kayıtlı bir taşınmaz, konut sahipliğine dayalı ikamet başvurusu bakımından yeterli görülmeyebilir.
Taşınmazın bulunduğu bölgedeki yabancı ikamet kayıtlarına ilişkin idari sınırlamalar da başvuru öncesinde kontrol edilmelidir.
Aile İkamet İzni
Aile ikamet izni; Türk vatandaşının veya Türkiye’de yasal statüsü bulunan destekleyicinin yabancı eşine, ergin olmayan yabancı çocuklarına ve bağımlı yabancı çocuklarına verilebilir.
Aile ikamet izni her defasında üç yılı aşmayacak şekilde düzenlenebilir ve süresi destekleyicinin ikamet süresini geçemez. Destekleyicinin gelir, sağlık sigortası, adres kaydı ve aile düzenine karşı suçlar yönünden belirli şartları taşıması gerekir.
Aile ikamet izni başvurusunda evliliğin yalnızca ikamet izni alabilmek amacıyla yapılıp yapılmadığı araştırılabilir. Eşlerin birlikte yaşamadığı veya evliliğin gerçeği yansıtmadığı tespit edilirse izin reddedilebilir veya iptal edilebilir.
Türk vatandaşıyla evli olup aile içi şiddet mağduru olan yabancılar bakımından, boşanma sonrasında kısa dönem ikamet iznine geçişte bazı süre şartları aranmayabilir. Bunun için şiddet durumunun mahkeme kararıyla ortaya konulması önemlidir.
Öğrenci İkamet İzni
Türkiye’de ön lisans, lisans, yüksek lisans, doktora veya uzmanlık eğitimi görecek yabancılara öğrenci ikamet izni düzenlenebilir.
Öğrencinin kayıt durumu, eğitimini sürdürüp sürdürmediği ve izni amacı dışında kullanıp kullanmadığı önemlidir. Üniversite kaydının silinmesi, eğitime devam edilmemesi veya iznin başka amaçla kullanılması hâlinde izin iptal edilebilir.
Öğrenci ikamet izni, kendiliğinden sınırsız çalışma hakkı vermez. Yabancının çalışabilmesi için çalışma izni kurallarının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Uzun Dönem İkamet İzni
Türkiye’de kesintisiz en az sekiz yıl ikamet izniyle kalan ve diğer şartları taşıyan yabancılar uzun dönem ikamet iznine başvurabilir.
Başvuru sahibinin son üç yıl içinde sosyal yardım almamış olması, yeterli ve düzenli gelire, geçerli sağlık sigortasına sahip bulunması ve kamu düzeni veya kamu güvenliği bakımından tehdit oluşturmaması gerekir.
Uzun dönem ikamet izni süresiz düzenlenir. Mülteci, şartlı mülteci, ikincil koruma, insani ikamet ve geçici koruma statüsünde geçirilen süreler bakımından kanunda özel sınırlamalar bulunmaktadır.
İnsani İkamet İzni
Çocuğun üstün yararı, sınır dışı işleminin gerçekleştirilememesi, ciddi sağlık veya güvenlik koşulları ve olağanüstü durumlar gibi nedenlerle insani ikamet izni verilebilir.
İnsani ikamet izninde diğer ikamet türlerinde aranan bütün olağan şartlar aranmaz. Ancak iznin verilmesini zorunlu kılan şartlar ortadan kalktığında izin iptal edilebilir veya uzatılmayabilir.
İnsan Ticareti Mağduru İkamet İzni
İnsan ticareti mağduru olduğu veya olabileceği konusunda kuvvetli şüphe bulunan yabancılara, yaşadıklarının etkisinden kurtulmaları ve yetkili makamlarla iş birliği yapıp yapmayacaklarına karar verebilmeleri için özel ikamet izni düzenlenebilir.
Bu izin, olağan ikamet izni şartlarına tabi değildir. Mağdurun güvenliği ve faillerle yeniden bağlantı kurup kurmadığı değerlendirilir.
İkamet İzni Başvurusu Nasıl Yapılır?
Başvuru, e-İkamet sistemi üzerinden yabancının kalış amacına uygun tür seçilerek yapılır. Sistem tarafından oluşturulan başvuru formu ve gerekli belgeler, bildirilen yöntemle il göç idaresine sunulur.
Başvuru sırasında belgelerin birbiriyle tutarlı olması önemlidir. Kira sözleşmesindeki adres, nüfus veya adres kaydı, sigorta, tapu ve başvuru formundaki bilgilerin farklı olması incelemenin uzamasına veya ret kararına yol açabilir.
Uzatma başvurusu, mevcut ikamet izninin bitmesine altmış gün kala yapılabilir; ancak her durumda izin süresi dolmadan tamamlanmalıdır. Talep edilen izin süresinden en az altmış gün daha uzun geçerliliğe sahip pasaport veya seyahat belgesi bulunması gerekir.
İkamet İzni Reddedilirse Ne Yapılabilir?
İkamet izni başvurusunun reddi, mevcut iznin iptali veya uzatılmaması kararı yabancıya, yasal temsilcisine veya avukatına tebliğ edilmelidir. Tebligatta kararın gerekçesi ile başvuru ve dava yollarının gösterilmesi gerekir.
Ret kararından sonra aynı kalış amacıyla altı ay içinde yeniden başvuru yapılmasına yönelik sınırlama bulunmaktadır. Yabancının yasal kalış hakkı devam ediyorsa farklı ve gerçek bir kalış amacına dayalı başvuru ayrıca değerlendirilebilir.
İkamet izni ret ve iptal kararlarına karşı, özel bir süre öngörülmemişse genel idari dava süresi içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılabilir. Tebligat tarihi, kararın gerekçesi ve yabancının mevcut yasal kalış durumu birlikte incelenmelidir.
Dava açılması, ikamet izninin kendiliğinden verilmesi anlamına gelmez. Gerektiğinde idari işlemin doğuracağı sonuçlara karşı yürütmenin durdurulması talep edilebilir.
Yabancıların Türkiye’de Çalışması
Yabancıların Türkiye’de çalışabilmesi için kural olarak çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti bulunmalıdır.
İkamet izni, tek başına çalışma hakkı sağlamaz. Buna karşılık süreli, süresiz ve bağımsız çalışma izinleri ikamet izni yerine de geçebilir.
Türkiye’de geçerliliği devam eden en az altı aylık ikamet izni bulunan yabancılar için yurt içinden çalışma izni başvurusu yapılabilir. Diğer durumlarda süreç çoğunlukla yabancının bulunduğu ülkedeki Türk dış temsilciliğine yaptığı başvuruyla başlar.
Süreli Çalışma İzni
İlk başvurunun olumlu değerlendirilmesi hâlinde yabancıya, belirli işveren ve iş için en fazla bir yıl süreli çalışma izni verilebilir.
Aynı işveren yanında yapılan ilk uzatmada en fazla iki yıl, sonraki uzatmalarda en fazla üç yıl çalışma izni düzenlenebilir. İşverenin değişmesi hâlinde başvuru ilk başvuru olarak değerlendirilir.
Süresiz Çalışma İzni
Türkiye’de uzun dönem ikamet izni bulunan veya en az sekiz yıl kanuni çalışma iznine sahip olan yabancılar süresiz çalışma iznine başvurabilir.
Şartların taşınması, iznin mutlaka verileceği anlamına gelmez. Süresiz çalışma izni sahibi yabancılar, özel kanunlardaki istisnalar dışında uzun dönem ikamet izninin sağladığı haklardan yararlanabilir.
Bağımsız Çalışma İzni
Yabancının herhangi bir işverene bağlı olmadan kendi adına ve hesabına çalışabilmesini sağlayan izin türüdür.
Değerlendirmede yabancının eğitimi, mesleki deneyimi, yatırım miktarı, sermaye payı ve faaliyetinin Türkiye ekonomisi ile istihdamına sağlayacağı katkı dikkate alınır.
Turkuaz Kart
Yüksek nitelikli iş gücü, yatırımcı, bilim insanı, araştırmacı, sanatçı veya Türkiye’ye ekonomik ve teknolojik katkı sağlayabilecek yabancılara Turkuaz Kart verilebilir.
Turkuaz Kart sahibi, süresiz çalışma izninin sağladığı haklardan yararlanır. Eşi ve bakmakla yükümlü olduğu çocuklarına ikamet izni yerine geçen belge düzenlenebilir. Geçici koruma altındaki yabancılar Turkuaz Kart kapsamı dışındadır.
İzinsiz Çalışmanın Sonuçları
Çalışma izni olmadan çalışan yabancı ve yabancıyı çalıştıran işveren hakkında idari para cezası uygulanabilir. Yabancı hakkında ikamet izninin iptali veya sınır dışı işlemlerinin başlatılması da gündeme gelebilir.
Şirket kurmak veya şirkete ortak olmak, yabancıya otomatik çalışma hakkı vermez. Yabancının şirkette fiilen çalışması veya müdürlük yapması hâlinde çalışma izni şartları ayrıca değerlendirilmelidir.
Yabancıların Türkiye’de Taşınmaz Edinmesi
Yabancı gerçek kişiler, Cumhurbaşkanı tarafından belirlenen ülke vatandaşlarından olmaları ve kanuni sınırlamalara uymaları koşuluyla Türkiye’de konut, işyeri, arsa veya tarla satın alabilir.
Yabancı gerçek kişinin Türkiye genelinde edinebileceği taşınmazların toplamı kural olarak otuz hektarı; belirli bir ilçede yabancıların edinebileceği toplam alan ise özel mülkiyete konu ilçe yüzölçümünün yüzde onunu geçemez. Güvenlik bölgeleri ve stratejik alanlar bakımından ek sınırlamalar uygulanabilir.
Yabancının taşınmaz satın alabilmesi için ayrıca ikamet izni sahibi olması zorunlu değildir. Ancak taşınmaz edinimine izin verilen ülke vatandaşlarından olması gerekir.
Satın alma işleminden önce özellikle şu hususlar incelenmelidir:
Tapu malikinin gerçek kişi olup olmadığı,
Taşınmaz üzerindeki haciz ve ipotekler,
İmar ve ruhsat durumu,
Kat mülkiyeti veya kat irtifakı,
Taşınmazın fiilî kullanım şekli,
Satış bedelinin banka üzerinden belgelenmesi,
Vekâletnamenin kapsamı,
Vatandaşlık amacı varsa uygunluk koşulları.
Taşınmaz satın almak tek başına Türk vatandaşlığı sağlamaz. Vatandaşlık için mevzuatta belirtilen yatırım tutarı, ödeme, değerleme, şerh ve uygunluk belgesi şartlarının ayrıca yerine getirilmesi gerekir.
Sınır Dışı Etme Kararı
Sınır dışı etme kararı; vize veya ikamet ihlali, izinsiz çalışma, sahte belge kullanılması, kamu düzeni veya kamu güvenliği gerekçeleri ve kanunda düzenlenen diğer durumlarda verilebilir.
Her ihlal otomatik olarak sınır dışı sonucu doğurmaz. Yabancının Türkiye’deki aile bağları, sağlık durumu, çocuğunun üstün yararı, mağduriyet durumu ve geri gönderileceği ülkede karşılaşabileceği riskler ayrıca değerlendirilmelidir.
Kimler Sınır Dışı Edilemez?
Yabancının gönderileceği ülkede ölüm cezası, işkence, insanlık dışı veya onur kırıcı muamele riski bulunması hâlinde geri gönderme yasağı uygulanır.
Ciddi sağlık sorunları, hamilelik, insan ticareti mağduriyeti veya şiddet mağduriyeti gibi durumlarda da kanunda belirtilen şartlarla sınır dışı kararı alınmaması veya işlemin ertelenmesi gündeme gelebilir. Göç İdaresi, değerlendirmelerin YUKK’un geri gönderme yasağı ve sınır dışı kararı alınmayacak kişiler hükümleri çerçevesinde yapıldığını belirtmektedir.
Sınır Dışı Kararına Karşı Dava Süresi
Yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı, sınır dışı etme kararının tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde iptal davası açabilir.
Dava açıldığının kararı veren makama bildirilmesi gerekir. Kanundaki istisnalar dışında, yabancının rızası bulunmadıkça dava açma süresi içinde ve dava açılmışsa yargılama sonuçlanıncaya kadar sınır dışı işlemi uygulanmaz.
Yedi günlük süre son derece kısa olduğundan sınır dışı kararı, tebligat belgesi ve yabancının kişisel durumunu gösteren belgeler derhâl incelenmelidir.
İdari Gözetim ve Geri Gönderme Merkezi
Hakkında sınır dışı kararı verilen yabancı; kaçma veya kaybolma riski, Türkiye’ye giriş veya çıkış kurallarının ihlali ya da kamu düzeni gerekçeleriyle idari gözetim altına alınarak geri gönderme merkezine götürülebilir.
İdari gözetim, ceza soruşturmasındaki tutuklamadan farklı bir idari tedbirdir.
İdari gözetim kararına karşı yabancı, yasal temsilcisi veya avukatı sulh ceza hâkimliğine başvurabilir. Başvuru idari gözetimi kendiliğinden durdurmaz; hâkimlik incelemeyi beş gün içinde sonuçlandırır. Koşullar değiştiğinde yeniden başvuru yapılabilir.
Antalya Geri Gönderme Merkezi Döşemealtı ilçesinde bulunmaktadır. Geri gönderme merkezindeki yabancının avukatıyla görüşme, dosya belgelerine ulaşma ve sınır dışı ile idari gözetim işlemlerine ayrı ayrı başvurma hakkı bulunmaktadır.
Türkiye’ye Giriş Yasağı ve Tahdit Kodları
Türkiye’ye giriş yasağı, yabancının belirli süreyle ülkeye girişinin engellenmesidir. Kamu düzeni, kamu güvenliği, yasal kalış ihlali, sınır dışı kararı veya idari para cezalarının ödenmemesi gibi nedenlerle uygulanabilir.
Tahdit kodları ise yabancının giriş, çıkış, ikamet veya güvenlik durumuna ilişkin idari kayıtları ifade eder. Her tahdit kodu aynı sonucu doğurmaz. Bazı kayıtlar yalnızca bilgi veya ön izin niteliğindeyken bazıları doğrudan giriş yasağı veya sınır dışı işlemiyle bağlantılı olabilir.
Tahdit kodunun kaldırılması veya giriş yasağına itiraz için:
Kodun hukuki dayanağı,
Hangi makam tarafından konulduğu,
Süresi,
Yabancıya tebliğ edilip edilmediği,
Kamu düzeni gerekçesinin somutluğu
incelenmelidir.
Gerekli hâllerde idari başvuru, özel meşruhatlı vize başvurusu veya idare mahkemesinde iptal davası gündeme gelebilir.
Uluslararası Koruma
Ülkesine geri gönderilmesi hâlinde zulüm veya ciddi zarar riskiyle karşılaşacak yabancı veya vatansız kişiler Türkiye’de uluslararası koruma başvurusunda bulunabilir.
Türkiye’de uluslararası koruma statüleri:
Mülteci,
Şartlı mülteci,
İkincil koruma
olarak düzenlenmiştir.
İkincil koruma; ölüm cezası, işkence, insanlık dışı muamele veya silahlı çatışmadaki ayrım gözetmeyen şiddet nedeniyle ciddi tehdit altında bulunan ancak mülteci veya şartlı mülteci sayılmayan kişilere verilebilir.
Uluslararası koruma başvurusunun reddi, kabul edilemez başvuru kararı, hızlandırılmış değerlendirme, statünün sona ermesi veya iptali işlemlerinde özel itiraz ve dava süreleri bulunmaktadır. Kararın türü ve tebliğ tarihi mutlaka ayrı değerlendirilmelidir.
Türk Vatandaşlığı Nasıl Kazanılır?
Türk vatandaşlığı doğumla veya sonradan kazanılabilir.
Doğumla vatandaşlık soy bağı veya doğum yeri esasına dayanır. Sonradan kazanma ise yetkili makam kararı, evlenme, evlat edinme, yatırım, yeniden kazanma veya seçme hakkı yollarıyla gerçekleşebilir.
Soy Bağıyla Türk Vatandaşlığı
Çocuğun doğduğu anda anne veya babasından birinin Türk vatandaşı olması, kural olarak soy bağı yoluyla Türk vatandaşlığının kazanılması için yeterlidir.
Çocuğun Türkiye’de veya yurt dışında doğması ve diğer ebeveynin yabancı olması tek başına vatandaşlık kazanılmasına engel değildir.
Doğum Yeri Esasına Göre Vatandaşlık
Türkiye’de doğan çocuk, yalnızca Türkiye’de doğduğu için otomatik olarak Türk vatandaşı olmaz.
Ancak anne ve babasının belli olmaması, vatansız bulunması veya onların millî hukukları gereğince herhangi bir vatandaşlık kazanamaması nedeniyle vatansız kalacak çocuk, doğum yeri esasına göre Türk vatandaşlığını kazanabilir.
Genel Yolla Türk Vatandaşlığı
Genel yolla vatandaşlık başvurusunda yabancının:
Ergin ve ayırt etme gücüne sahip olması,
Başvurudan geriye doğru Türkiye’de kesintisiz beş yıl ikamet etmesi,
Türkiye’ye yerleşme iradesini göstermesi,
Genel sağlık bakımından tehlike oluşturan hastalığının bulunmaması,
İyi ahlak sahibi olması,
Yeterli seviyede Türkçe konuşması,
Kendisi ve bakmakla yükümlü olduğu kişiler için yeterli gelir veya mesleğe sahip olması,
Millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel durumunun bulunmaması
gerekir.
Bu koşulların tamamının taşınması, başvuru sahibine vatandaşlığın mutlaka verileceğine ilişkin mutlak bir hak sağlamaz.
Evlenme Yoluyla Türk Vatandaşlığı
Türk vatandaşıyla evlenmek, yabancıya doğrudan Türk vatandaşlığı kazandırmaz.
En az üç yıldır bir Türk vatandaşıyla evli olan ve evliliği devam eden yabancı vatandaşlığa başvurabilir. Başvuru sahibinin aile birliği içinde yaşaması, evlilikle bağdaşmayacak faaliyette bulunmaması ve millî güvenlik veya kamu düzeni bakımından engel durumunun bulunmaması gerekir.
Evliliğin yalnızca vatandaşlık amacıyla yapıldığı tespit edilirse başvuru reddedilebilir. Eşlerin aynı konutta yaşayıp yaşamadığı, birbirlerinin aile ve sosyal çevresini tanıyıp tanımadığı ve evliliğin fiilen devam edip etmediği araştırılabilir.
Yatırım Yoluyla Türk Vatandaşlığı
Yatırım şartlarından birini yerine getiren yabancılar istisnai yolla Türk vatandaşlığına başvurabilir.
Güncel yatırım seçenekleri arasında:
En az 400.000 ABD doları değerinde taşınmaz satın almak ve tapuya üç yıl satılmama şerhi koydurmak,
En az 500.000 ABD doları sabit sermaye yatırımı yapmak,
En az 50 kişilik istihdam oluşturmak,
En az 500.000 ABD doları banka mevduatını üç yıl tutmak,
En az 500.000 ABD doları devlet borçlanma aracı satın alıp üç yıl tutmak,
En az 500.000 ABD doları gayrimenkul veya girişim sermayesi yatırım fonu payını üç yıl elinde tutmak,
En az 500.000 ABD doları bireysel emeklilik katkı payını belirtilen sistemde üç yıl tutmak
bulunmaktadır.
Taşınmazın satış vaadi yoluyla vatandaşlıkta, taşınmazın kat mülkiyeti veya kat irtifakı kurulmuş olması, asgari bedelin peşin ödenmesi, sözleşmenin noterde düzenlenmesi ve üç yıl devir veya terkin yapılmayacağına ilişkin şerhin tapuya işlenmesi gerekir.
Yatırım yoluyla vatandaşlık süreci genel olarak:
Yatırımın gerçekleştirilmesi,
Yetkili kurumdan uygunluk belgesi alınması,
Yatırımcı kısa dönem ikamet izninin alınması,
Vatandaşlık başvurusunun yapılması
aşamalarından oluşur.
Taşınmazın ilan fiyatının 400.000 dolar olması yeterli değildir. Tapu bedeli, ödeme belgeleri, değerleme süreci, önceki maliklerin vatandaşlık ve akrabalık durumu ile taşınmazın daha önce vatandaşlık işleminde kullanılıp kullanılmadığı incelenmelidir.
Evlat Edinme Yoluyla Vatandaşlık
Türk vatandaşı tarafından evlat edinilen ergin olmayan yabancı, millî güvenlik ve kamu düzeni bakımından engel durumu bulunmaması şartıyla Türk vatandaşlığını kazanabilir.
Türk Vatandaşlığının Yeniden Kazanılması
Daha önce Türk vatandaşlığını kaybetmiş kişilerin vatandaşlığı yeniden kazanma şartları, vatandaşlığın hangi nedenle kaybedildiğine göre değişir.
Bazı eski vatandaşlar için ikamet şartı aranmazken, bazı durumlarda Türkiye’de üç yıl ikamet ve millî güvenlik bakımından engel bulunmaması gerekir.
Vatandaşlık Başvurusunun Reddi
Vatandaşlık başvurusu; ikamet şartının sağlanmaması, giriş-çıkış kayıtlarındaki kesintiler, sahte veya çelişkili belge, aile birliğinin bulunmaması, gelir veya Türkçe yeterliliğinin yetersiz görülmesi ya da kamu düzeni ve millî güvenlik değerlendirmesi nedeniyle reddedilebilir.
Ret kararı gerekçeli ve yargısal denetime elverişli olmalıdır. İdarenin vatandaşlık konusunda takdir yetkisi bulunmakla birlikte bu yetki sınırsız veya keyfî değildir.
Vatandaşlık başvurusunun reddine karşı kararın tebliğinden itibaren genel idari dava süresi içinde yetkili idare mahkemesinde iptal davası açılabilir.
Dava kapsamında:
Başvuru şartlarının sağlanıp sağlanmadığı,
Güvenlik araştırmasının somut bilgiye dayanıp dayanmadığı,
Başvurucuyla ilgili kayıtların güncel olup olmadığı,
Ret gerekçesi ile sonuç arasında ölçülülük bulunup bulunmadığı
incelenebilir.
Yabancı Ülkeden Alınan Belgelerin Türkiye’de Kullanılması
Yabancı makamlar tarafından düzenlenen doğum belgesi, evlilik belgesi, sabıka kaydı, vekâletname, mahkeme kararı ve diğer resmî belgelerin Türkiye’de kullanılabilmesi için belgenin düzenlendiği ülkeye göre:
Apostil şerhi,
Türk konsolosluğu onayı,
Yeminli tercüme,
Noter onayı
gerekebilir.
Belgedeki ad, soyad, doğum tarihi veya anne-baba bilgilerinin pasaport ve Türkiye kayıtlarıyla farklı olması işlemin durmasına neden olabilir. Vatandaşlık ve ikamet dosyası hazırlanırken bütün belgelerdeki kimlik bilgilerinin birbiriyle uyumlu olması gerekir.
Yabancılar ve Vatandaşlık Hukukunda Avukatın Rolü
Yabancılar hukukundaki süreler kısa, işlemler ise birden fazla idari makamla bağlantılıdır.
Avukat tarafından dosyanın niteliğine göre:
İkamet izni dosyasının hazırlanması,
Ret veya iptal kararına karşı dava açılması,
Sınır dışı kararına yedi gün içinde itiraz edilmesi,
İdari gözetimin kaldırılmasının talep edilmesi,
Tahdit kodu ve giriş yasağının incelenmesi,
Çalışma izni süreçlerinin yürütülmesi,
Taşınmazın vatandaşlığa uygunluğunun araştırılması,
Yatırım ve vatandaşlık belgelerinin kontrolü,
Vatandaşlık ret kararına karşı iptal davası açılması,
Yabancı belgelerin tercüme ve onay süreçlerinin planlanması
gerekebilir.
Sınır dışı kararı ile idari gözetim birbirinden farklı işlemler olduğundan, biri için açılan davanın diğer işlemi kendiliğinden ortadan kaldırmayacağı dikkate alınmalıdır.
Sıkça Sorulan Sorular
Ev satın alan yabancı otomatik vatandaş olur mu?
Hayır. Taşınmaz satın alınması tek başına vatandaşlık kazandırmaz. Yatırım tutarı, ödeme, değerleme, üç yıllık şerh, uygunluk belgesi, ikamet ve vatandaşlık başvurusu şartları ayrıca yerine getirilmelidir.
Türkiye’de ev sahibi olmak ikamet iznini garanti eder mi?
Hayır. Konut sahipliği kısa dönem ikamet izni başvurusuna dayanak olabilir; ancak başvuru diğer şartlarla birlikte idare tarafından değerlendirilir.
İkamet izni olan yabancı çalışabilir mi?
Kural olarak hayır. Yabancının çalışma izni veya çalışma izni muafiyeti bulunmalıdır.
Türk vatandaşıyla evlenen yabancı hemen vatandaş olur mu?
Hayır. En az üç yıllık evlilik, evliliğin devam etmesi ve kanundaki diğer şartların sağlanması gerekir.
Sınır dışı kararına kaç gün içinde dava açılır?
Kararın tebliğinden itibaren yedi gün içinde idare mahkemesinde dava açılmalıdır.
Geri gönderme merkezindeki yabancı için nereye başvurulur?
Sınır dışı kararına karşı idare mahkemesine, idari gözetim kararına karşı ise sulh ceza hâkimliğine başvurulur.
Tahdit kodu kaldırılabilir mi?
Kodun türüne ve dayanağına göre idari başvuru veya iptal davasıyla kaldırılması talep edilebilir. Öncelikle kodun hangi işlem ve gerekçeye dayandığı belirlenmelidir.
Vatandaşlık başvuru şartlarının tamamını taşımak yeterli midir?
Hayır. Kanuni şartların taşınması kişiye mutlak vatandaşlık hakkı sağlamaz. Ancak ret kararı hukuka uygun, somut ve yargısal denetime elverişli olmalıdır.
Sonuç
Yabancılar ve vatandaşlık hukuku; yalnızca ikamet izni veya vatandaşlık formunun doldurulmasından ibaret değildir. Yabancının Türkiye’ye girişinden itibaren vize, adres, ikamet, çalışma, taşınmaz, aile bağları ve idari kayıtlarının birbiriyle uyumlu şekilde yürütülmesi gerekir.
İkamet izni retlerinde tebligat ve yasal kalış süresi; sınır dışı işlemlerinde yedi günlük dava süresi; idari gözetimde sulh ceza başvurusu; yatırım vatandaşlığında ise taşınmazın hukuki ve mali uygunluğu belirleyicidir.
Yanlış ikamet türüne başvurulması, sahte veya çelişkili belge sunulması, vize süresinin geçirilmesi ya da vatandaşlık amacıyla hukuki inceleme yapılmadan taşınmaz satın alınması ciddi maddi kayıplara ve Türkiye’ye giriş sorunlarına yol açabilir.
Sönmez Hukuk Bürosu – Avukat Taha Sönmez, Antalya’da ikamet ve çalışma izni, sınır dışı kararı, idari gözetim, geri gönderme merkezi, tahdit kodu, giriş yasağı, yabancıların taşınmaz edinimi ve Türk vatandaşlığı başvurularında hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunmaktadır.
Sönmez Hukuk Bürosu
Av. Taha Sönmez
Antalya
0538 014 92 29
www.avtahasonmez.com